Jagi 2010 rájis lea ođđa láhka náššuvnnalaš unnitloguid ja unnitlogugielaid birra gustovaš (SFS 2009:724). Šaddet maiddái rievdadusat sámediggelágas (SFS 1992:1433) ja sosiálbálvaluslágas (SFS 2001:453).

Eiseválddiid earenoamáš ovddasvástádus
Buot vihtta náššuvnnalaš unnitlogut fátmmastuvvojit ođđa lágas. Eiseválddit leat geatnegahtton dieđihit unnitloguide  vuoigatvuođaid birra mat leat gustovaččat ođđa lága mielde. Servodagas lea maid sierra ovddasvástádus suodjalit ja ovddidit náššuvnnalaš unnitlogugielaid. Son gii gullo náššuvnnalaš unnitlohkui galgá oažžut vejolašvuođa oahppat, ovddidit ja geavahit iežas giela ja seailluhit ja ovddidit iežas kultuvrra Ruoŧas. Mánáin lea riekti beassat ovddidit iežaset kultuvrralaš identitehta ja unnitlogugiela.

Ráđđehusa unnitlogupolitihkalaš strategiija oanehaččat:

• Sihkkarastit ahte čuovvut Eurohparáđi unnitlogukonvenšuvnna buorebut
  
• Buorebut čuovvut čađaheami unnitlogupolitihkas
  
• Eastit vealaheami náššuvnnalaš unnitloguin ja áitatvuložas dili
  
• Nannet náššuvnnalaš unnitloguid iešfámu ja váikkuhanfámi
  
• Ovddidit seailluheami náššuvnnalaš unnitlogugielain
  

Got váikkuha ođastus sámiid ja Sámedikki?

Sámegiela hálddahusguovlu
Sámegiela hálddahusguovlu viiddiduvvo. Hálddahusguovllus sámiin lea vuoigatvuohta geavahit sámegiela go lea oktavuohta eiseválddiiguin. Lea maiddái riekti oažžut ovdaskuvlaoahpahusa ja boarrásiid dikšuma sámegillii ollásit dehe oasálaččat. Vuoigatvuođat leat gustovaččat dáin 17 gielddain:

• Árjepluovve
  
• Árviesjávrrie
  
• Berg
  
• Jiellevárri
  
• Härjedalen
  
• Jåhkåmåhkki
  
• Giron
  
• Liksjoe
  
• Maalege
  
• Suorsa
  
• Luspie
  
• Straejmie
  
• Upmeje
  
• Vueltjere
  
• Åre
  
• Älvdalen
• Luvlieluspie
  

Olggobealde hálddahusguovllu
Olggobealde hálddahusguovllu sámiin lea riekti geavahit sámegiela go lea oktavuohta eiseválddiiguin jus ášši sáhttá gieđahallojuvvot bargoveagas gii hálddaša sámegiela. Lea maiddái riekti boarrásiid dikšumii jus gielddas lea giellamáhtolaš bargoveahka.

Ovttaskas olbmuin lea álo riekti geavahit sámegiela čálalaš oktavuođain Riikkabeaivvi áittardeddjiiguin, Justitiakansleriin, Dáhkádusgássain, Vearrodoaimmahagain ja Vealahanáittardeddjiin.

Dárkkistanovddasvástádus
Sámediggi ovttas leanastivrrain Stockhoalmma leanas lea ovddasvástádus dárkkistit got unnitlogupolitihkka čađahuvvo. Mii galgat ráđđeaddima ja diehtojuohkima bakte veahkehit eará eiseválddiid. Mii galgat maiddái ovttasráđđádallat guoskevaš gielddaiguin, ráhkadit fierpmádagaid, identifieret dárbbuid ja buohtalastit hálddahusguovlluid viiddideami. Boađus galgá raporterejuvvot ruovttoluotta ráđđehussii ja maiddái leahkit vuođđu boahttevaš doaibmabijuide.

Eanet diehtojuohkin
Sámediggi ja leanastivra Stockhoalmma leanas galgaba čađahit doaibmabijuid lasihan dihte máhtu ja diđolašvuođa náššuvnnalaš unnitloguid ja Ruoŧa álbmotvuoigatvuođalaš geatnegasvuođaid birra. Sámediggi galgá maiddái hábmet ja ovddasvástidit ruovttusiiddu náššuvnnalaš unnitloguid birra. Čujuhus lea: www.minoritet.se ja dat galgá leahkit jođus jahkemolssašumis.

Mearridit ulbmiliid
Sámediggi galgá mearridit ulbmiliid sámi giellabargui. Riikkabeaivi ja ráđđehus hábmejit oppalaš ulbmiliid muhto Sámedikkis lea ovddasvástádus ulbmiliid hábmet siskkáldas sámi giellabargui.

Buoret vejolašvuođat ovttasráđđádallamii
Náššuvnnalaš unnitloguin lea váikkuhanriekti. Earenoamáš dehálaš leat ovttasráđđádallamat báikkálaš dásis danin doppe leat nu ollu mearrádusat mat gusket ovttaskas olbmuide. Organisašuvnnat mat ovddastit náššuvnnalaš unnitloguid ožžot lasi  organiašuvdnadoarjaga nu ahte lea vejolaš hábmet doaibmi ovttasráđđádallanvugiid siskkobealde hálddahusguovlluid.

Giellaguovddážat
Aktiivvalaš doaibmabijut leat dárbbašlaččat go galgá ođastuhttit náššuvnnalaš unnitlogugielaid. Orjješsámegiella lea garrasit uhkiduvvon giella. Danin ásahuvvojit dal guokte giellaguovddáža Dearnái ja Luvlieluspái. Sámediggi lea váldoovddasvástideaddji dáidda giellaguovddážiidda. Giellaguovddážat galget doaibmat olggos guvlui movttidahttin dihte eanet geavaheami sámegielas.

Ođastuhttin doaibmabijut
Lea vejolaš ohcat ruđa ođastuhttin doaibmabijuide mat leat oaivvilduvvon ovttaskas olbmuide. Ruđat galget juhkojuvvot maŋŋel ohcamuša dan eiseválddis man ráđđehus nammada. Integrerejuvvon sámi oahpahus galgá viiddiduvvot. Eanet oahppit vuođđoskuvllas galget oažžut oahpahusa sámi fáttáin ja sámegielas eanet go dat mii oahpahuvvo eatnigieloahpahusas.

Galbbat unnitlogugielain
Unnitloguođastusas gávdno bargogohčus Geaidnodoaimmahahkii ahte lasihit barggu galbet báikenamaid unnitlogugielain. Báikenamat lea árvvolaš oassi kulturárbbis. Stáhtalaš ja gielddalaš eiseválddit berrejit suodjalit báikenamaid ja čalmmostahttit unnitlogugielaid leahkima galbbain ja eará ládje.